Fontes

Ruta 8 – Fonte dos Capitáns

Esta fonte histórica está situada na carballeira entre Sar e a actual carreteira Santiago-Ourense, uns metros máis ao norte que o cano orixinal, que foi desmantelado cando os terreos foron ocupados pola estación de ferrocarril. Mais antigamente a situación era moi diferente, xa que se atopaba rodeada por un bosque de castiñeiros e carballos, os cales eran moi comúns e abundantes na zona naqueles tempos.
Segundo uns escritos, a súa orixe remóntase ao ano 1808, nos tempos da Guerra de Independencia, cando as tropas de Napoleón se atopaban acuarteladas na Colexiata de Santa María a Maior e Real de Sar, onde tiñan o seu campamento. A historia di que o nome da fonte débese a unha serie de abducións de capitáns das tropas francesas realizadas por un grupo de guerrilleiros ao redor desta fonte, pero tamén se consideran outras posibles orixes. Segundo o Boletín da RAG, o nome da fonte debe a súa orixe a Domingo Fontao, quen exercía de capitán, e a súa muller, sendo ambos coñecidos como os capitáns. Ao descubrir a fonte, acondicionouna para recoller a auga e esta pasou a ser coñecida como a Fonte dos Capitáns.

Ruta 8 – Fonte da Virxe da Cuncha

A histórica Fonte da Virxe da Cuncha foi recuperada no ano 2018. Documentada desde o ano 1637 por Tirso de Molina, foi un lugar de devoción secular e crese que foi a orixe do barrio de Conxo. Ten, ademais, moita relación co Camiño de Santiago, sobre todo co Camiño Portugués, xa que os peregrinos saían de Santiago por Conxo para dirixirse cara a zonas marítimas e abandonar Galicia tras a súa peregrinación. A fonte é a orixinal, cun manancial situado a 3 metros baixo terra (o único que non se mantén da fonte orixinal son dous arcos do século XII, que foron recolocados no Mosteiro de Conxo, de onde procedían).

Ruta 17 – Fonte de Paredes

A Fonte de Paredes, situada no Monte do Gozo en Santiago de Compostela, é unha pequena fonte de pedra encaixada nun entorno natural, rodeada de fentos e vexetación autóctona. Está formada por un muro de cantería do que brota un fío de auga a través dun cano metálico. Na base, dúas pías recollen a auga que flúe suavemente cara a unha canle escavada na pedra, que a conduce monte abaixo. Trátase dun lugar sinxelo pero cargado de simbolismo, que ofrece un momento de descanso e reflexión para os peregrinos no tramo final do Camiño de Santiago.

Ruta 3 – Fonte de Ramelle

Pintoresca fonte de pedra con forma redonda situada na beira do camiño.

Ruta 12 – Praza de Cervantes

A praza de Cervantes era coñecida no século XII coma o “foro”, por ser punto de reunión popular e o lugar onde o pregoeiro lía os acordos municipais e as ordenanzas do Arcebispo. Por esta vocación informativa, unha das súas rúas, de importante actividade comercial, denomínase “do Preguntoiro”. Fai esquina co edificio levantado en 1682 para o antigo Concello, que ocupou o soar durante 200 anos, desde 1583 ata o seu traslado ao Pazo de Raxoi en 1787. Hoxe é o único edificio municipal barroco que se conserva intacto en Galicia. Unha restauración interior ten permitido identificar as antigas escribanías, o oratorio, o arquivo e os calabozos: sábese que na praza chegaron a realizarse autos de fe en tempos da Inquisición e que nela estivo situado ata 1570 o rolo ou columna en torno á cal se impartía xustiza e a cuxo pé estaba situado o patíbulo. A columna viña de presidir execucións no monte da Almáciga e pasou á carballeira de Santa Susana, de onde desapareceu no século XIX.
Posteriormente, ao especializarse na venta de alimentos e mercancías, o espazo
adquiriu o nome de “praza do Campo” e a categoría de mercado principal. Isto explica tamén o nome da igrexa de San Bieito do Campo, cuxas liñas neoclásicas actuais non fan pensar que a fundación se remonta ao século X.
Trasladado o mercado á Praza de Abastos a finais do século XIX, a praza adquiriu o nome definitivo de Cervantes. Un busto do escritor coroa a fonte e recórdanos que o autor de Don Quixote era portador de dous apelidos de orixe galega: Cervantes e Saavedra.

Ruta 10 – Lavadoiros de Santa Isabel

Os lavadoiros forman unha fila de seis espazos para o lavado xusto na beira do río, aproveitando así a corrente do Sarela coa configuración prototípica do lavadoiro: Pedra de lavar inclinada e pousadoiros arredor das mesmas e na banda esquerda tamén. As pezas foron restauradas no seu día dentro dun plano municipal que buscaba rescatar estas construcións
A maioría está constituído por un único pilón, grande e comunal. Este pilón é cadrado ou rectangular, cheo de agua, e rodeado de pedras inclinadas contra as que frotar os panos, pero no caso dos de Santa Isabel atopamos una alineación de pequenos lavadoiros individuais, perpendiculares ao río, o que non é inusual, máis si menos frecuente, entre os lavadoiros galegos.

Ruta 10 – Fonte do Cardeal Spinola

Fonte do século XVIII, situada ao norte da Selva Negra. Ten inscricións na súa estrutura e está envolta en lendas, como a dun pastor namorado dunha ninfa. Foi moi popular entre a veciñanza de Santiago ata o século XIX: era un destino habitual para paseos, merendas e verbenas.

Ruta 10 – Fonte Lavadoiro de Casas Novas

Este lavadoiro atópase na rúa de Casas Novas, na ladeira do Monte Pedroso. Foi construído nos anos 50 do século XX e aliméntase de auga canalizada desde a Granxa do Xesto. Está cuberto a catro augas e situado ao carón das casas veciñais.

Ruta 10 – A Fonte do Ouro

Esta fonte construída en pedra, con escaleiras e canos de metal está situada detrás do parque de Galeras, ao pé de Monte Pío, moi preto da Finca do Espiño garda un segredo relacionado cunha lenda.
A tradición conta que Cotolai era un humilde carboeiro que vivía na ladeira do Pedroso con poucos medios. A súa vida cambiou cando coñeceu a San Francisco de Asís, que peregrinara a Compostela. O santo e Cotolay compartiron consellos e ensinanzas.
Antes de marchar, San Francisco encomendoulle a construción dun templo.
O carboeiro contoulle que non tiña recursos, así que o santo aseguroulle que atoparía o que precisaba nunha fonte próxima a súa chabola. Así foi, Cotolai atopou un tesouro agochado co que financiou o que hoxe coñecemos como Convento de San Francisco (1749).

Ruta 9 – Fonte-Lavadoiro do Carme de Abaixo

O lavadoiro, que se atopa en ruínas, contribuíu a mellorar a calidade de vida antes de que chegase aos fogares a traída de augas. Os veciños lembran ás lavandeiras do Carme de Abaixo como mulleres moi traballadoras, humildes e faladoras.